Plagiat w pracy magisterskiej – definicja

Plagiat jest zwykle definiowany jako wykroczenie, polegające na braku konkretnego źródła, które autor tekstu zamierza przemilczeć. Ale w rzeczywistości problem plagiatu implikuje znacznie bardziej fundamentalne pytanie dla studentów: „Gdzie jest mój własny głos w badaniu, w trakcie pisania takiego tekstu jak praca magisterska„. W tym świetle strategie, które pomagają uniknąć plagiatu, mogą być również strategiami, które pomagają wyartykułować własne stanowisko, własną tezę itd.

Spis treści

Plagiat – geneza zjawiska

Plagiat to wykorzystanie cudzej pracy, słów lub pomysłów bez podania źródła. Słowo: „plagiat”, pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego „porywacz” i jest uważane za formę kradzieży intelektualnej, naruszenie uczciwości w społeczności akademickiej, co zdarza się w pracy magisterskiej.

Plagiat w środowisku akademickim

Plagiat to zatem nieuprawnione lub epigońskie naśladowanie języka i myśli faktycznego autora i przedstawianie jego dorobku jako własnej, oryginalnej pracy, takiej jak magisterka. Plagiat ma miejsce, gdy osoba pisząca neguje i ukrywa autorstwo osoby, która faktycznie jest autorem.

Plagiat w pracy magisterskiej – zamierzony i czytelny

Najbardziej bezpośrednia i oczywista forma plagiatu ma miejsce wtedy, gdy skryptor wstawia dosłowny cytat z zewnętrznego źródła i nie wskazuje na pochodzenie tekstu poprzez przypis lub metajęzykowy komentarz, typograficzny sygnał. W takim tekście jak praca magisterska podobny rodzaj plagiatu zostaje z łatwością rozpoznany.

Plagiat w pracy magisterskiej – zamierzony i ukryty

Jednak plagiat może również wystąpić, gdy osoba pisząca pracę magisterską mistyfikuje swoje autorstwo, na takiej zasadzie, że miesza własne słowa ze słowami pochodzącymi ze źródła, którego nawet nie wzmiankuje – taka praktyka ma utrudnić rozpoznanie plagiatu, choć w praktyce plagiat tego typu z pewnością też zostanie wykryty.

Plagiat w pracy magisterskiej - niezamierzony

Nawet jeśli osoba pisząca pracę magisterską wykorzystuje myśli innego twórcy, wyrażając je za pomocą istotnie własnego tylko języka, plagiat zostaje dokonany, choć zachodzi on już w bardziej subtelnej postaci, na głębokich poziomach tekstu, bo w warstwie myśli, koncepcji, jakie praca magisterska zawiera. W takiej sytuacji plagiat polega na tym, że cudza myśl jest powielona bez krytycznego oglądu, bez próby jej rozwinięcia czy przeniesienia w inny kontekst choćby.

Plagiat w pracy magisterskiej - konsekwencje

Plagiat akademicki to z jednej strony problem osobistej ignorancji studenta piszącego pracę magisterską – często nieświadomego wagi problemu, jakim jest prawo autorskie, co jednak nie pomniejsza odpowiedzialności, a z drugiej strony jest to problem instytucjonalnych działań podejmowanych w celu przeciwdziałania takim praktykom.

Plagiat – podstawy działań dyscyplinarnych

Wartości takie jak praca, niezależne myślenie oraz poszanowanie własności intelektualnej są fundamentalne dla środowiska akademickiego i instytucji akademickich. Jednak nie dość skuteczne działania (lub brak działania) niektórych uniwersytetów w kwestii plagiatu wydają się podważać te wartości. Niemniej sytuacje, w której autor pracy magisterskiej zdoła skutecznie obronić tekst splagiatowany stanowią rzadkość w skali globalnej – praca dyplomowa przechodzi surowy proces recenzji i badania antyplagiatowego, z wykorzystaniem bardzo fachowego programu JSA.

Plagiat – przykład postępowania

Kiedy australijski naukowiec, z uwagi na casus prawny nazwany tutaj: A, z zainteresowaniem przeczytał nowy artykuł w czasopiśmie ze swojej dziedziny badań, była zaskoczony, że znalazł swoje własne słowa i całe akapity zaczerpnięte ze swojego tekstu opublikowane pod nazwiskiem dwóch nieznajomych – pracowników naukowych uniwersytetów z siedzibą w Wielkiej Brytanii i Grecji. Skontaktował się on z oboma naukowcami, rzekomymi autorami artykułu. Brytyjski współautor niezwłocznie odpowiedział i przeprosił, wyrażając szok i frustrację, informując, że powielone partie tekstu zostały przygotowane przez jego współautora. Ofiara plagiatu skontaktowała się również z wydawcą czasopisma, prosząc o wycofanie artykułu. Grecka współautorka, nazwana tutaj: K, zduplikowała fragmenty tego artykułu, przedstawiając je jako ustępy pracy doktorskiej, którą napisała. Odpowiedź badaczki K. była mniej szybka, ale również

miała charakter przeprosin. Z powyższych analiz wynika, że nawet osoba profesjonalnie zajmująca się nauką nie potrafi w pełni ukryć plagiatu, który w takim tekście jak praca magisterska zostanie tym bardziej rozpoznany.

Plagiat w pracy magisterskiej - przyczyny

Istnieje wiele powodów, dla których studenci decydują się na plagiat w pracy magisterskiej. Powody są rozliczne, od poważnych i faktycznych problemów, takich jak brak wiedzy w danej dziedzinie, po mniej usprawiedliwione intencje.

Najczęstsze powody

Najczęściej wymieniane powody, dla których studenci podczas tworzenia pracy dyplomowej decydują się na postępowanie wbrew prawu autorskiego, to:

Niewiedza na temat tego, co stanowi plagiat w pracy magisterskiej, lub brak orientacji w zakresie aktualnych zasad i praw uniwersyteckich, to jeszcze jedna przyczyna plagiatu. Żaden z tych przypadków nie jest jednak akceptowalnym powodem łamania prawa autorskiego, rozumianego jako akt nieuczciwości akademickiej.

Plagiat w pracy magisterskiej – wątpliwie korzyści

Studenci, którzy decydują się na plagiat, na przykład poprzez pomoc ChatGPT stwarzają sobie nieuczciwą przewagę w realizowaniu zadań zmierzających do obrony pracy magisterskiej, ale jest to przewaga iluzoryczna, bo w perspektywie konsekwencji, jakie wynikają z plagiatu, studenci ci narażają się na to, że nawet po obronie pracy dyplomowej stracą wszystko, co wypracowali, czyli tytuł naukowy, który może zostać odebrany.

Plagiat – rodzaje

W kontekście tych poważnych konsekwencji warto przyjrzeć się temu, jakie są rodzaju plagiatu, przede wszystkim dlatego, by mieć świadomość tego, jak trudno jest uniknąć tego błędu w pracy magisterskiej. Plagiat bywa popełniany nieintencjonalnie, a nawet nie świadomie.

Plagiat bezpośredni

Bezpośredni plagiat w pracy magisterskiej to przepisanie dosłownie i wiernie słów i całych fraz z tekstu źródłowego, prymarnego, w taki sposób, ze osoba dopuszczająca się plagiatu nie wskazuje na źródło poprzez wzmiankowanie autora, cudzysłów lub znaki typograficzne typu kursywa. Celowy plagiat w pracy dyplomowej stanowi podstawę do podjęcia działań dyscyplinarnych wobec studenta, w tym: do wydalenia go z uczelni albo odebrania tytułu.

Autoplagiat

Autoplagiat ma miejsce, gdy student – autor pracy magisterskiej – oddaje do wglądu, choćby w ramach zaliczenia, swoją własną pracę, zarazem nie sygnalizując w niej, że oddany do wglądu tekst powstał na bazie wcześniejszych dokonań, publikacji, esejów i referatów, jakie ten sam student wykonał. Na przykład: niedopuszczalne byłoby włączenie części pracy semestralnej napisanej na potrzeby sesji egzaminacyjnej kończącej 1. rok studiów po to, by zaliczyć przedmiot przewidziany na 4. roku nauki. Jest to szczególnie niedopuszczalne w wypadku wykorzystywania własnych, wcześniejszych publikacji na potrzeby absolutorium, czyli obrony pracy dyplomowej, nad którą student pracuje.

Plagiat mozaikowy

Plagiat mozaikowy ma miejsce, gdy autor pracy magisterskiej zapożycza frazy ze źródła bez użycia cudzysłowu lub znajduje synonimy i całe synonimiczne frazy wykorzystywane w tekście po to, by innymi słowy wyrazić cudzą myśl bez wskazywania na jej źródło, czyli konkretną publikację. Ten rodzaj parafrazowania, zamierzony lub nie, podlega sankcjom na każdej uczelni.

Przypadkowy plagiat

Przypadkowy plagiat ma miejsce, gdy student nieintencjonalnie powiela w pracy magisterskiej treści z jakiegoś źródła, używając podobnych słów i wyrażeń, i zaniedbując przy tym sprawę przypisów. W tym sensie plagiat przypadkowy może mieć wiele wspólnego z plagiatem określanym jako mozaikowy.

Plagiat i konsekwencje

Trzeba jednak mieć na uwadze, że brak intencji plagiatowania nie zwalnia studenta z odpowiedzialności przed komisją dyscyplinarną, jaką mogą powołać władze uczelni. Przypadki przypadkowego plagiatu w tak ważnym dziele jak praca magisterska są traktowane tak samo poważnie, jak każdy inny plagiat i podlegają takim samym konsekwencjom, jak inne rodzaje plagiatu.

Plagiat a odpowiedzialność

Problem polega na tym, że plagiat tego typu może być istotnie popełniony zupełnie nieświadomie – autor pracy magisterskiej, a więc student, który w trakcie długiej nauki poznaje wiele publikacji, bezwiednie może przyswajać sobie maniery stylistyczne jakiegoś naukowca. Potrzeba tu zatem dużej ostrożności i – przede wszystkich – własnych myśli w tekście.

Plagiat w pracy magisterskiej – jak uniknąć?

Powyższe uwagi kierują myśl ku sprawie unikania plagiatu – dotychczas omówiono konsekwencje i działania dyscyplinujące nie pozostawiają wątpliwości, że kopiowanie cudzych słów i myśli to tylko iluzoryczna korzyści w postaci szybkiego i łatwego skończenia pracy dyplomowej. W praktyce są to korzyści tylko chwilowe. Jak zatem radzić sobie z trudnościami podczas pisania, które kończą się plagiatem? Poniżej kilka rad…

Nie tylko kopiować

Pisząc pracę magisterską, należy odnosić się krytycznie do myśli i argumentów formułowanych przez autorów, których się przywołuje w tekście, zamiast po prostu bezkrytycznie przytaczać to, co ci autorzy wyartykułowali w swoich pracach – brak krytycznego odniesienia w magisterce może być postrzegany jako plagiat ukryty. Oczywiście częściowo chroni przed tymi stosowanie znaków typograficznych, takich jak cudzysłów, kursywa czy światło, ale nie usuwa to innego rodzaju ryzyka, takiego jak zbyt duży procent treści pochodzących od innych badaczy.

Korzystać z różnych źródeł

Nie należy ograniczać się do korzystania z kilku zaledwie źródeł podczas pisania pracy magisterskiej – uboga bibliografia może znacząco zaniżyć ocenę tekstu, sformułowaną przez recenzenta

Przymus oryginalności

Niemniej za korzystaniem z wielu źródeł przemawia jeszcze to, że z licznych książek, artykułów i dokumentów cyfrowych można wyprowadzić wiele różnych myśli, niekiedy polemicznych twierdzeń, które student będzie musiał w sposób autorski zestawić, powiązać, a tym samym – uniknie on plagiatu.

Zestawianie myśli, czyli metodologiczny polot

Często dwie publikacje poświęcone jednemu problemowi ukazują zarazem różne punkty widzenia, często też są one tworzone w oparciu o różne metody, a zastawianie tak różnych prac świadczy o erudycji, oczytaniu i – co najważniejsze – dojrzałości naukowej, metodologicznej, co może pomóc podczas takiego wydarzenia jak obrona pracy magisterskiej, z kolei na etapie doktoratu wykazanie się taką dojrzałością jest już bezwzględnym wymogiem.

Rozwijaj swój własny styl

Podczas studiów należy rozwijać własny, niepowtarzalny styl formułowania myśli. Student przystępujący do pisania pracy magisterskiej powinien umieć wyrażać myśli we własnym idiomie, posługiwać się niepowtarzalną manierą pisarską. Oczywiście nie oznacza to, że ten sam student powinien ćwiczyć się w stylizacji, bo tego typu kierunek rozwoju może skutkować nadmiernym upodobnieniem własnego sposobu pisania do innych twórców, znanych i publikowanych na łamach różnych czasopism – to z oczywistych względów jest dla studenta niekorzystne.

Prowadź dobrej jakości notatki

Jeśli tworzy się notatki ze źródeł, jakie zostaną wykorzystane w takim tekście jak praca magisterska, warto myśli zapożyczone i cudze sformułowania od razu oznaczać cudzysłowem. Można analizować takie odwołania za pomocą takiego narzędzia jak Endnote Web. Jak jednak poprawnie notować?

Krok 1: Przeczytaj, przeczytaj ponownie, a następnie przeczytaj jeszcze raz

Nie sposób poprawnie parafrazować, jeśli nie rozumie się w pełni oryginalnego fragmentu tekstu Parafraza to nie tylko zamiana słów na słowa czy fraz na inne wyrażenia, ale próba stworzenia ekwiwalentu językowego dla czyjejś myśli – bez dobrego zrozumienia tekstu parafraza może wypaczyć sens tekstu, na którym bazował autor pracy magisterskiej. Powstaje wtedy praca dyplomowa na poły oryginalna, ale często kompromitująco niespójna, trudna w odbiorze, bo nasycona metaforycznymi, nienaukowymi sformułowaniami. Aby skutecznie parafrazować, trzeba przeczytać ponownie oryginalny tekst wiele razy. Należy zwrócić uwagę na dobór słów i ton wypowiedzi, aby w pełni oddać we własnym idiomie sens tekstu innego autorstwa.

Krok 2: Określ główną ideę

Istnieje różnica między parafrazowaniem a streszczaniem, ale szybkie podsumowanie jest świetnym punktem wyjścia do parafrazy. W pracy magisterskiej warto więc sformułować ideę cudzego tekstu w jednym zdaniu, używając własnych słów – niweluje to ryzyko plagiatu, a nadto tego typu streszczenie stanowi zwykle dobry, silny impuls do krytycznego rozwijania czyjejś myśli, zamkniętej w jednym zdaniu, które nie podniesienie znacząco współczynnika plagiatu – streszczenie tekstu, jeśli tylko jest on wskazany za pomocą tytułu i nazwiska autora, nie jest wcale plagiatem, tylko szczególnym rodzajem cytowania, tak zwanym przywołaniem publikacji, autora etc. Takie rozwiązania w pracy magisterskiej są wręcz pożądane.

Jak jeszcze uniknąć plagiatu? - rozwiązanie (mało) nieznane

Często dokonuje się rozróżnienia między pisaniem popularnonaukowym (dla mniej zaprawionych odbiorców) a pisaniem naukowym sensu stricto (np. recenzowanym, przeznaczonym dla ludzi profesjonalnie zajmujących się nauką). Istnieje jednak płaszczyzna, na której te dwie praktyki dyskursywne się przenikają, a jest to kreatywne pisanie – istnieją pewne techniki kreatywno-pisarskie, które może stosować zarówno student, jak i profesor. W obu przypadkach kreatywność ma fundamentalne znaczenie dla badań naukowych i dla rozwoju nauki w ogóle; ta praktyka dyskursywna nie ogranicza się do sztuki i nauk humanistycznych (Van’t Hoff 1879, Duma 2014), ani nie jest obsługiwana tylko przez prawą półkulę mózgu, w której zlokalizowane są ośrodki odpowiedzialne za fantazję, wyobraźnię, a więc wszystko to, co nie kojarzy się z naukową dyscypliną wywodu (Andreasen i Ramchandran 2012).