Wywiad pogłębiony jako metoda badawcza
Wywiad pogłębiony w pracy magisterskiej
Wywiad pogłębiony jest jedną z wielu technik badań jakościowych wykorzystywanych w pracy
magisterskiej do gromadzenia danych na temat subiektywnych doświadczeń i przeżyć
respondentów, czyli osób objętych badaniem, stanowiących tak zwaną populację. Celem jest
uzyskanie szczegółowych informacji, które rzucą światło na perspektywę jednostki, jej punkt
widzenia i osobniczy postrzegania pewnych zjawisk.
Wywiad pogłębiony na potrzeby pracy magisterskiej przypomina rozmowę, ale ma on na celu
wydobycie całej głębi doświadczeń, jakie gromadzą się w psychice jednostki – chodzi tu o takie
składniki doświadczenia jak zdarzenia, subiektywne oceny, konceptualizowanie zdarzeń i ich
mentalne reprezentacje, wartości przypisywane zdarzeniom i osobom. Istnieje kilka cech wywiadu
pogłębionego, które stanowią o szczególnej przydatności tej techniki badawczej.
Tradycyjnie wywiad pogłębiony relacjonowany w pracy magisterskiej przeprowadzany jest
indywidualnie. Ten model działań daje badaczowi możliwość pełnego skoncentrowania się na
odpowiedziach rozmówcy, z uwzględnieniem sygnałów paralingwistycznych, takich jak mowa
ciała. Jednak wraz z rozwojem technologii wywiady pogłębione coraz częściej odbywają się
z wykorzystaniem telefonu, aplikacji wideo lub innych form komunikacji cyfrowej. W tym sensie
jest to badanie, które zapewnia komfort respondentowi, a badaczowi nadal pozwala wchodzić
w (zapośredniczoną) interakcję z rozmówcą.
Wywiad pogłębiony – zalety i korzyści
Wywiad pogłębiony w pracy magisterskiej opiera się w dużej mierze na pytaniach otwartych.
Chociaż badacze mogą rozmowę od ustrukturyzowanego planu ściśle następujących po sobie pytań,
to jednak starają się tak procedować badanie, by rozmówcy otwierali się, a ich odpowiedzi –
przybierały formę narracyjną. Kluczem do sukcesu w badaniu kompetencje miękkie badacza, który
ma zapewnić respondentowi poczucie bezpieczeństwa i zaufanie.
Jakie są tak naprawdę zalety wywiadu pogłębionego?
Rozległość tematyki poruszonej w pracy magisterskiej i złożony charakter problemu badawczego
narzucają strukturę wywiadów pogłębionych. Styl wywiadu tego typu musi również odpowiadać
problemom badawczym, ale także specyfice podmiotu, jaki został objęty badaniem – chodzi tu
o wiek, płeć, stan biopsychiczny i doświadczenia respondenta. Wywiady pogłębione,
w przeciwieństwie do badań fokusowych, ankiet i innych technik badawczych typu ankieta, to
rozmowy odbywające się „jeden na jeden” – pozwala to budować intymna atmosferę wokół
badania, w którym uczestniczą zawsze dwie strony. Atmosfera ta pozwala osobie zadającej pytanie
przełamać naturalny sceptycyzm i dystans, jaki mimowolnie niekiedy zachowuje respondent.
Dzięki temu w pracy magisterskiej można uwzględnić trudny, subiektywnie nacechowany materiał,
taki jak idiolekt respondenta, a więc stosowane przez niego metafory, tok obrazowania, reakcje
parawerbalne – te elementy mówią wiele o sposobie percypowania świata przez respondenta,
a w ramach badań prowadzonych za pomocą innych metod niż wywiad pogłębiony analizowanie
tego typu spraw generowałoby zbyt duże ryzyko błędu, to znaczy: nadinterpretacji, o co niestety
łatwo w pracy magisterskiej.
Wywiad pogłębiony w pracy magisterskiej – jak przeprowadzić badanie?
We wstępnych fazach badania wywiad pogłębiony przebiega według tego samego porządku, który
organizuje sposób postępowania podczas przeprowadzania ankiety. Chodzi tu o takie etapy jak:
planowanie, rekrutacja uczestników tworzenie metryki. Wywiad pogłębiony jako metoda w pracy
magisterskiej występuje w kilku odmianach.
Odmiany wywiadu pogłębionego
- Nieformalne wywiady konwersacyjne
- Wywiady kierowane przez badacza
- Wywiady otwarte, w których zadawane są te same pytania każdemu uczestnikowi
Żaden wywiad nie przebiega zupełnie swobodnie, ponieważ wszystkie pytania muszą odnosić się
do problemów badawczych, jakie zostały nakreślone.
By zachować panowanie nad wywiadem, badacz powinien naszkicować plan rozmowy – zwykle
zawiera on także pytania podstawowe, pytania pokrewne i podpowiedzi. Tego typu plan
zaprezentowano poniżej:
Plan rozmowy wywiadu pogłębionego
Oczywiście pytania w wywiadzie pogłębionym mogą być rozmaicie kategoryzowane, podzielone
na grupy tematyczne, które wyznaczać będą kolejne problemy poruszane w toku badania
przeprowadzonego na potrzeby pracy magisterskiej.